CHU KỲ HYPE VÀ CHU KỲ BONG BÓNG TÀI CHÍNH

Bài viết này chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về Hype Cycle – Chu kỳ Kỳ vọng. Chu kỳ Hype là một mô hình đường cong thay đổi theo sự kỳ vọng của con người và giới đầu tư, áp dụng vào những ý tưởng, phát minh tạo ra cách mạng đổi mới (innovation), ngoài ra cũng áp dụng vào các tài sản tài chính.

Hype Cycle được phát triển bởi hãng Gartner, công ty tư vấn và nghiên cứu thị trường nổi tiếng của Mỹ, nó được giới thiệu tới đại chúng từ năm 1995.

>>>>>>> Kiến thức chứng khoán xem tại đây

Bài viết có 4 phần:

Hype Cycle là gì?

Hype Cycle hoạt động như thế nào?

Cách sử dụng Hype Cycle?

Hype Cycle và Chu kỳ bong bóng tài chính (Financial Bubble Cycle)

1. Hype Cycle là gì?

Chu trình Kỳ vọng của Gartner là một mô hình cung cấp một bức tranh tổng thể về sự chuyển dịch của xu hướng mới nổi, có thể áp dụng ở nhiều lĩnh vực từ công nghệ, tài chính, sản xuất,… thông qua đó, chúng ta có thể nắm bắt được sự dịch chuyển của các công nghệ, để đưa ra quyết định cho ngành nghề và doanh nghiệp của mình.

Trong chu kỳ kinh tế luôn có một giai đoạn được xem là chuyển giao công nghệ sản xuất và đời sống, thứ chúng ta hay gọi là những cuộc cách mạng công nghiệp, khi chuyển giao xong thì năng suất lao động của con người tăng lên, sản xuất và các hoạt động kinh tế được mở rộng, xã hội trở nên phát triển hơn.

Một ví dụ điển hình như khi cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất xuất hiện năm 1784, đã giúp con người chuyển từ dùng sức lao động, gỗ, sức gió, sức kéo động vật chuyển sang dùng hơi nước, than đá, sắt. Sau đó, Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai xảy ra 1870, khi Thế chiến thứ I nổ ra, giai đoạn này xuất hiện điện, cơ khí, vận tải, hóa học,…và đặc biệt là sản xuất tiêu dùng hàng loạt. Những thứ như hơi nước, than đá, sắt hay cơ khí, điện,… chính là xu hướng công nghệ mà chu kỳ Hype nhắc tới. Khi giới đầu tư, kinh doanh biết nắm bắt được sự chuyển dịch này thì họ có thể áp dụng cho sản xuất của họ và kiếm được một khoản lợi nhuận cực lớn.

>>>>> đầu tư forex xem tại đây

Một ví dụ khác cho xu hướng công nghệ thế kỷ 21, Trí tuệ nhân tạo AI, Blockchain, Metaverse hay Năng lượng tái tạo đang là những xu hướng sẽ dẫn dắt cho nền kinh tế và cuộc sống trong tương lai, những công nghệ này đang được các công ty công nghệ lớn tại Mỹ hướng tới giai đoạn gần đây.

2. Hype Cycle hoạt động như thế nào?

Mỗi Hype Cycle tập trung vào năm giai đoạn then chốt của vòng đời công nghệ, phát min

Xuất hiện Công nghệ mới (Innovation Trigger): Một công nghệ, phát minh mới tiềm năng ra đời. Bắt đầu có được sự quan tâm của phương tiện truyền thông và công chúng. Thông thường chưa có sản phẩm có thể sử dụng được và tính khả thi của thương mại không được chứng minh.

Đỉnh của sự Kỳ vọng (Peak of Inflated Expectation): Xuất hiện một vài câu chuyện thành công – nhưng thực tế thì thường đi kèm với cơ số thất bại. Một số công ty tiếp tục thực hiện; một số thì dừng lại và phá sản.

Đáy của sự Vỡ mộng (Trough of Disillutionment): Hứng thú giảm vì các thí nghiệm và thực tế không thực hiện được. Các nhà sản xuất công nghệ rơi vào khủng hoảng. Các khoản đầu tư tiếp tục được tài trợ chỉ khi các nhà sản xuất, cung cấp dịch vụ còn cải tiến sản phẩm của họ để đáp ứng sự chấp nhận của những người chấp nhận sớm.

Dốc của sự Khai sáng (Slope of Enlightenment): Ngày càng nhiều bằng chứng xuất hiện cho thấy khả năng thành công và áp dụng rộng khắp của công nghệ. Các sản phẩm thế hệ thứ hai và thứ ba xuất hiện từ các nhà cung cấp công nghệ. Nhiều nhà đầu tư mạo hiểm mạnh dạn tham gia; các công ty bảo thủ vẫn còn thận trọng.

Bình nguyên của Năng suất (Plateau of Productivity): Trở thành công nghệ chính thống. Các tiêu chí đánh giá tính khả thi của nhà cung cấp được xác định rõ hơn. Khả năng ứng dụng trên thị trường trở nên rộng lớn, mang lại lợi nhuận rõ ràng.

3. Cách sử dụng Hype Cycle

Khách hàng sử dụng Chu kỳ Hype để đánh giá về một công nghệ, xu hướng mới đang nổi lên trong ngành công nghiệp của họ và đưa ra quyết định có nên đầu tư đối với rủi ro đó.

Bạn có nên xuống tiền sớm? Các khoản đầu tư rủi ro không phải lúc nào cũng được tưởng thưởng, bạn có thể gặt hái phần thưởng khi tham gia vào lúc còn sớm, khi mọi thứ còn chưa rõ ràng, nhưng cũng có thể gặp phải thất bại vì thiếu hiểu biết, tốt nhất là không nên cầm đèn chạy trước ô tô.

Phương pháp tiếp cận bằng lý trí có thích hợp không? Bạn có thể dùng phương pháp phân tích chi phí/ lợi ích khi những cách làm mới vẫn chưa được chứng minh đầy đủ, từ đó đưa ra những quyết định có phần lý trí hơn.

Bạn có nên chờ cho nó hoàn thiện hơn không? Nếu có quá nhiều câu hỏi chưa được trả lời về tính thương mại của một công nghệ mới nổi, thì tốt hơn là đợi cho đến khi những người khác có thể mang đến giá trị hữu hình, sau đó chúng ta tham gia cũng chưa muộn.

4. Hype Cycle và Chu kỳ Bong bóng tài chính (Financial Bubble Cycle)

Không phải Công nghệ hay Xu hướng nào cũng trở nên thành công trong đời sống hay nền kinh tế sản xuất, trong một vài trường hợp những Hype này có thể trở thành những quả bom kỳ vọng hay bong bóng đầu cơ có thể vỡ bất cứ lúc nào.

Một vài minh chứng dưới đây sẽ cho thấy điều đó, Bong bóng Hoa Tulip (1636-1637), Bong bóng kinh tế Nhật Bản (1984-1989), Bong bóng Dot-com (1995-2001), Bong bóng BĐS và công cụ phái sinh (2005-2008), Bong bóng Bitcoin (2018-nay).

Bong bóng tài chính diễn ra theo nhiều nguyên nhân khác nhau, một đánh giá dựa trên dữ liệu 500 năm lịch sử kinh tế. Mỗi cơn hưng phấn đều diễn ra theo một cách khác nhau, nhưng luôn có những điểm tương đồng mà chúng ta có thể nhận ra và dự đoán được xu hướng tiếp theo.

Theo mô hình Bubble Cycle được nghiên cứu bởi Tiến sĩ Jean-Paul Rodrigue, Giáo sư Địa lý tại đại học Hofstra, thì bong bóng tài chính thường diễn ra với 4 giai đoạn:

a) Tàng hình. Những người hiểu các nguyên tắc cơ bản mới nhận ra cơ hội mới nổi có thể tăng giá đáng kể trong tương lai, nhưng có rủi ro cao vì các giả định của họ cho đến nay vẫn chưa được chứng minh. Những nhà đầu tư lớn có xu hướng tiếp cận thông tin tốt hơn và khả năng cao hơn để hiểu bối cảnh kinh tế rộng lớn hơn có thể gây ra lạm phát tài sản nên họ bắt đầu tham gia. Họ cũng có thể dựa trên các giả định đầu cơ và chưa được chứng minh. Giá cả tăng dần nhưng chưa hoàn toàn được người dân chú ý. Các vị trí lớn hơn được thiết lập khi tiền thông minh bắt đầu hiểu rõ hơn rằng các nguyên tắc cơ bản là có cơ sở và loại tài sản này có khả năng tăng giá đáng kể trong tương lai.

Dòng tiền – Cá mập và nhà đầu tư chuyên nghiệp tham gia. Dòng tiền thông minh được đầu tư vào, thường một cách lặng lẽ và thận trọng. Giai đoạn này thường diễn ra khá lâu vì các nhà đầu tư sẽ thực hiện gom cổ phiếu liên tục trong nhiều phiên nhưng chỉ mua với khối lượng nhỏ để tránh việc giá tăng quá cao. Cổ phiếu hay tài sản thường có xu hướng sẽ đi ngang hoặc tăng nhẹ trong một thời gian dài.

b) Nhận thức. Nhiều nhà đầu tư bắt đầu nhận thấy động lực, mang thêm tiền vào và đẩy giá lên cao hơn. Có thể có một đợt bán tháo ngắn hạn diễn ra khi một vài nhà đầu tư kiếm được khoản lợi nhuận đầu tiên của họ (cũng có thể có một số đợt bán tháo, mỗi đợt bắt đầu ở mức cao hơn đợt trước). Dòng tiền thông minh tận dụng cơ hội này để củng cố các vị trí hiện có của mình. Trong giai đoạn sau của giai đoạn này, các phương tiện truyền thông bắt đầu chú ý đến các báo cáo tích cực về cách sự bùng nổ mới này mang lại lợi ích cho nền kinh tế và cho nhà đầu tư đến sau tham gia.

Dòng tiền – Nhà đầu tư nhanh nhạy và tổ chức. Khi khối lượng giao dịch tăng lên đáng kể, một số nhà đầu tư nhanh nhạy hay tổ chức bắt đầu theo dõi và mua vào. Khi cảm thấy cổ phiếu hay tài sản đã tích lũy đủ lâu, lúc này họ sẽ đẩy mạnh mua vào một số lượng đủ lớn khiến cho cổ phiếu có vài phiên tăng trần. Nhưng sau đó chuyển sang tích lũy và điều chỉnh do một vài nhà đầu tư rời khỏi cuộc chơi sớm.

c) Hiệu ứng Mania – Điên cuồng. Mọi người đều nhận thấy rằng giá cả đang tăng lên và công chúng nhảy vào tìm kiếm “cơ hội đầu tư của cả đời” này. Những kỳ vọng về sự đánh giá cao trong tương lai trở thành điều “không có lý trí” và tâm lý suy luận tuyến tính bắt đầu xuất hiện; giá tương lai là một phép ngoại suy của sự tăng giá trong quá khứ, tất nhiên, điều này đi ngược lại với bất kỳ sự khôn ngoan thông thường nào. Thị trường dần trở nên sôi động hơn khi “vận may trên giấy” được tạo ra từ các “nhà đầu tư” thông thường và lòng tham bắt đầu xuất hiện. Giá được trả bằng tất cả các công cụ tài chính, đặc biệt là đòn bẩy và nợ. Nếu bong bóng được liên kết với các nguồn tín dụng lỏng lẻo, thì nó sẽ khó tồn tại lâu và gây nên bán tháo (panic) hoặc force-sell.

Dòng tiền – Đám đông Fomo. Giai đoạn này không thiên về logic mà nghiêng nhiều về tâm lý. Dòng tiền đổ về, tạo ra kỳ vọng lớn hơn nữa và đẩy giá lên mức cao ngất ngưởng. Giá càng cao, càng có nhiều khoản đầu tư đổ vào. Tiền thông minh, cũng như nhiều nhà đầu tư tổ chức, đang âm thầm rút ra và bán tài sản của họ. Mọi người đều cố gắng tham gia, và những người mới tham gia hoàn toàn không hiểu gì về thị trường, động lực và các nguyên tắc cơ bản của nó.

d) Dập tắt. Một sự kiện gì đó xuất hiện và khiến cho mọi người nhận ra rằng tình hình đã thay đổi. Sự tự tin và kỳ vọng bắt đầu có sự thay đổi, bắt đầu giai đoạn phủ nhận, nơi nhiều người cố gắng trấn an công chúng rằng đây chỉ là một bước lùi tạm thời. Nhiều người cố gắng gỡ gạc lại tài sản của họ, nhưng rất ít người lấy được; hiệu ứng Domino xuất hiện và lan ra, những người đến sau (thường là đám đông) vẫn đang nắm giữ những tài sản mất giá trong khi dòng tiền thông minh được rút ra từ lâu. Giá giảm mạnh với tốc độ nhanh hơn nhiều so với tốc độ thổi phồng bong bóng. Nhiều người sử dụng đòn bẩy quá cao dẫn đến bị phá sản, gây ra thêm làn sóng bán tháo. Lúc này, đám đông muốn bán hết tất cả để rời khỏi cuộc chơi, nhưng đây lại là thời điểm mà tiền thông minh bắt đầu mua được tài sản với giá thấp.

Dòng tiền tháo chạy. Các cá mập và dòng tiền thông minh giai đoạn 1 bắt đầu chốt lời phần lớn cổ phiếu. Khối lượng giao dịch tăng lên đột biến, đặc biệt là những phiên bán tháo. Do đám đông vẫn còn đang fomo nên vẫn còn những phiên bắt đáy, hấp thụ gần hết cổ phiếu phân phối. Trong giai đoạn này giá cổ phiếu thường biến động với biên độ lớn và tăng giảm đan xen nhau, nền giá duy trì xong giảm tiếp khi mà dòng tiền fomo bắt đầu chán nản và bán ra. Đám đông dùng đòn bẫy và vay nợ lớn dẫn đến khi bị bán tháo sẽ xuất hiện force-sell và bán chéo lẫn nhau, cho đến khi thị trường không còn ai bán tháo nữa thì thị trường tạo đáy.

Đánh giá của chúng tôi

Chu kỳ Hype là một mô hình mà giới đầu tư và giới kinh doanh có thể dựa vào để xác định xem xu hướng công nghệ đang tồn tại ở giai đoạn nào, từ đó đưa ra quyết định có nên áp dụng và đầu tư không. Tuy nhiên, Hype không phải là một quy trình có thể cho chúng ta thấy mức độ thành công của công nghệ hay việc tiếp thị buôn bán sản phẩm mới, nên cần lưu ý điều này.

Bong bóng tài chính rất nguy hiểm, đặc biệt là đối với những người đến muộn. Ngay cả khi chúng là các sự kiện lạm phát, kết quả của bong bóng là rất lớn chúng khiến cho một lượng vốn biến mất trong làn sóng phá sản và vỡ nợ tài chính mà chúng gây ra. Về mặt lịch sử, chúng có xu hướng khác xa nhau, nhưng quy mô và biên độ của bong bóng đã tăng nhanh; cổ phiếu web/công nghệ (giảm phát năm 2000), bất động sản (giảm phát năm 2006), hàng hóa (giảm phát năm 2008) và tiền điện tử như Bitcoin (2021).

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *